Almanya’da işin ilk haftalarında hastalanınca ne yapılır?

Yeni bir ülkede, yeni bir işte hastalanmak insanı tedirgin eder. Kurallar ise açıktır: haber ver, gerekiyorsa doktora git, sürelere uy. Aşağıdaki bilgiler gesetzlich versichert (yasal sağlık sigortalı) çalışanlar içindir.

Not: Bu rehber iş ve sigorta kurallarını anlatır; tıbbi tavsiye değildir. Hayati tehlike varsa 112’yi ara.

İlk gün: işverene hemen haber ver

Ücretin devamı yasasına (Entgeltfortzahlungsgesetz, EFZG § 5) göre çalışamadığını işverenine unverzüglich (gecikmeden) bildirmek zorundasın. Bu çalışamama hâline Arbeitsunfähigkeit denir. Yasa senden iki bilgi ister: çalışamadığını ve bunun tahmini süresini.

• İş yerinin bildirim kuralına uy: kime, hangi kanaldan (telefon, e-posta, uygulama), saat kaçta.
• Mümkünse vardiyan başlamadan haber ver.
• Telefonla haber verdiysen kısa bir yazılı mesajla tekrarla; kanıtın olsun.

Doktor raporu ne zaman gerekir?

Doktor raporuna Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung (çalışamama belgesi, kısaca AU) denir. Kurallar şöyle:

• Hastalık 3 takvim gününden uzun sürerse raporu en geç sonraki iş günü almalısın. Pratikte bu genelde 4. gündür; hafta sonu da takvim gününe dahildir.
• İşveren raporu daha erken, ilk günden bile isteyebilir. Sözleşmene ve iş yeri kurallarına bak.
• Hastalık rapordaki tarihten uzun sürerse yeni bir rapor (Folgebescheinigung, devam raporu) gerekir.

Rapor ancak doktor muayenesinden sonra yazılır. Geriye dönük rapor yalnızca istisnai olarak ve genelde en fazla 3 gün için mümkündür; bu yüzden doktora zamanında git.

Telefonla ya da görüntülü rapor

• Telefonla rapor yalnızca muayenehane seni daha önceki bir ziyaretten tanıyorsa, hastalık hafifse ve görüntülü görüşme mümkün değilse verilebilir; ilk rapor en fazla 5 takvim günü içindir.
• Videosprechstunde (görüntülü görüşme) ile muayenehanenin tanımadığı yeni bir hasta en fazla 3 günlük ilk rapor alabilir.
• İkisi de hak değildir; karar doktorundur. Yeni geldiysen henüz bir doktorun yoktur; bu yüzden hasta olmadan bir aile hekimi bul: Almanya’da doktor bulmak ve randevu.

Elektronik rapor (eAU): sana ne kalıyor?

1 Ocak 2023’ten beri yasal sigortalılar için rapor dijitaldir: elektronische Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung (eAU). Muayenehane raporu Krankenkasse’ye (sağlık sigortası kurumu) gönderir, işveren de onu Krankenkasse’den elektronik olarak çeker. Raporu işverene ya da Krankenkasse’ye senin götürmen gerekmez. Muayenehaneden kendi dosyan için kâğıt çıktıyı al ve sakla.

Senin görevlerin değişmedi:

• Çalışamadığını işverenine kendin bildirirsin. İşveren raporu ancak senin haberinle çeker.
• Raporu gereken günde doktora yazdırırsın.
• Doktordan sonra işverene raporun hangi tarihe kadar olduğunu yazarsın.

İşveren eAU’da adını, başlangıç ve bitiş tarihini ve raporun ilk rapor mu devam raporu mu olduğunu görür. Teşhisi ve doktorun adını görmez. Veriler genelde raporun ertesi günü hazır olur.

Dikkat: Privatarzt (yasal sigortayla çalışmayan özel doktor) ve yurt dışındaki doktorlar bu sisteme katılmaz. Onlardan aldığın kâğıt raporu kendin iletmelisin. Rapor teknik bir sorun yüzünden elektronik gönderilemiyorsa muayenehane sana işveren ve Krankenkasse için imzalı kâğıt nüshalar verebilir; bunları da sen iletirsin.

Ücret: 6 hafta kuralı ve ilk 4 hafta

Entgeltfortzahlung (hastalıkta ücretin devamı): Kusurun olmadan hastalandıysan işveren, çalışamadığın süre için 6 haftaya kadar ücretini öder. Tutar, normal çalışma süren için alacağın ücrete göre hesaplanır.

Ama bu hak, iş ilişkisi 4 hafta kesintisiz sürdükten sonra doğar (EFZG § 3 Abs. 3). İlk 4 haftada hastalanan çalışan, 6 haftalık ücret hakkını ancak 5. haftanın başından itibaren kullanır.

Örnek: İşe ayın 1’inde başladın ve ayın 10’unda hastalandın. İlk 4 hafta ayın 28’inde dolar. O güne kadar işveren ücret ödemek zorunda değildir. Hastalığın sürerse ayın 29’undan itibaren işveren en fazla 6 hafta öder.

İlk 4 haftada para nereden gelir?

Bu bekleme süresinde geçimin genellikle Krankenkasse tarafından güvence altına alınır: Krankengeld (hastalık parası). Bilmen gerekenler:

• Krankengeld hakkı, doktorun çalışamadığını tespit ettiği günden itibaren doğar.
• Tutar, düzenli brüt ücretinin %70’i kadardır, ama son net ücretinin %90’ını geçemez. Hesaplamada ayda 5.812,50 € tavan uygulanır (2026).
• Raporun boşluksuz olmalı. Rapor bitiyor ve hâlâ hastaysan, en geç bitiş tarihinden sonraki iş günü yeniden doktora git.

Hakkın olup olmadığı ve senden hangi belgelerin istendiği kişisel durumuna bağlıdır. Krankenkasse’ni ara ve sor.

Deneme süresinde (Probezeit) hastalanırsan

Sözleşmende bir Probezeit (deneme süresi) olabilir. Bu dönemde dikkatli olmak gerekir:

• Kararlaştırılmış deneme süresinde, en fazla 6 ay boyunca, iş ilişkisi 2 haftalık bildirim süresiyle sona erdirilebilir. Tarifvertrag (toplu iş sözleşmesi) farklı süreler öngörebilir.
• İşten çıkarmaya karşı koruma yasası (Kündigungsschutzgesetz), sosyal açıdan haklı bir gerekçesi olmayan feshi ancak iş ilişkisi aynı işletmede kesintisiz 6 aydan uzun sürmüşse geçersiz sayar.
• Hastalık sırasında da fesih mümkündür; yasa bu durumu ayrıca düzenler. İşveren seni hastalığın nedeniyle çıkarırsa, ücretin devamı hakkın iş ilişkisinin bitmesiyle sona ermez (EFZG § 8).

Bu kuralların senin durumuna nasıl uygulanacağı ayrıntılara bağlıdır. Fesih mektubu alırsan tarihini not et ve vakit kaybetmeden bir iş hukuku danışmanına, sendikana ya da avukata başvur.

Dikkat: Deneme süresinde en iyi korunma, kurallara eksiksiz uymaktır: gecikmeden haber ver, raporu zamanında al, yazışmaları sakla.

Adım adım: hastalandığın sabah

1. Durumunu değerlendir. Hayati tehlike varsa 112’yi ara. Muayenehaneler kapalıysa ve bekleyemiyorsan 116117’yi ara.
2. İşverene haber ver. “Bugün çalışamıyorum, tahminen … gün sürecek” de. İş yerinin kanalını kullan, yazılı iz bırak.
3. Doktora git ya da randevu al. Sağlık kartını (eGK) yanına al.
4. Rapor gününü kaçırma. Hastalık 3 takvim gününden uzun sürecekse en geç sonraki iş günü rapor al. İşveren ilk günden istiyorsa ilk gün git.
5. İşverene tekrar yaz. “Doktor beni … tarihine kadar raporlu yazdı.” Kâğıt çıktıyı sakla.
6. Rapor bitince kontrol et. İyileşmediysen en geç bitişten sonraki iş günü yeniden doktora git.
7. İlk 4 haftadaysan Krankenkasse’ni ara. Krankengeld için ne gerektiğini sor.

Krankenkasse seçimini henüz yapmadıysan önce Almanya’ya varınca ilk adımlar rehberine bak.

Sık sorulan sorular

Hafta sonu hastalandım, ne yapmalıyım?

İşverene yine hemen haber ver. Muayenehaneler kapalıyken bekleyemeyecek kadar hastaysan nöbetçi doktor hizmetine (ärztlicher Bereitschaftsdienst) 116117 numarasıyla ulaşırsın; hayati tehlikede 112’yi ara. Rapor gerekiyorsa rapor gününü kaçırmadan doktora git. Ayrıntılar: Almanya’da doktor bulmak ve randevu.

Türkiye’de izindeyken hastalanırsam ne yapmalıyım?

İşverenine çalışamadığını, tahmini süresini ve bulunduğun adresi en hızlı yoldan bildir; bu bildirimin masrafını işveren karşılar. Yasal sigortalıysan Krankenkasse’ne de haber ver. Yurt dışındaki doktorun raporu eAU sistemine girmez; kâğıt raporu kendin iletirsin. Almanya’ya dönünce dönüşünü işverene ve Krankenkasse’ye hemen bildir.

Raporluyken iyileşirsem işe erken dönebilir miyim?

Rapordaki süre doktorun tahminidir. Erken dönmek istersen işvereninin buna onay vermesi önerilir. Ayrıca bir “sağlam raporu” öngörülmemiştir.