Almanya’da işini kaybedersen oturum iznin ne olur?

Kimler için geçerli?

Almanya’da çalışma amaçlı oturum izniyle yaşıyorsan bu kurallar seni ilgilendirir. Örneğin § 18a, § 18b ya da § 19c AufenthG’ye dayanan bir oturum iznin ya da AB Mavi Kart’ın (Blaue Karte EU, § 18g AufenthG) varsa.

§ 81a ile geldiysen: hızlandırılmış işlem (beschleunigtes Fachkräfteverfahren) bir izin türü değil, işverenin senin adına başlattığı bir başvuru yoludur. Sana hangi kurallar uygulanacağı, kartındaki iznin hangi maddeye dayandığına bağlıdır. Bunu bilmiyorsan yabancılar dairesine sor.

İş hukuku ile oturum hukuku ayrı işler. Fesih süreleri, feshin yazılı olması ve feshe itiraz iş hukukudur: deneme süresi ve fesih rehberi. Bu yazı oturum izni ve Arbeitsagentur tarafını anlatır.

Yabancılar dairesine 2 hafta içinde bildir

Çalışma ya da eğitim amaçlı oturum izni olan kişi, iznin verildiği işin erken bittiğini öğrendiği andan itibaren 2 hafta içinde yetkili yabancılar dairesine (Ausländerbehörde) bildirmek zorundadır (§ 82 Abs. 6 AufenthG). Yabancılar dairesi bu yükümlülüğü izni verirken sana anlatmalıdır.

• Süre, işin bittiği günden değil, öğrendiğin günden başlar. Bu çoğu zaman fesih yazısının eline geçtiği gündür.
• Mavi Kart: Hamburg Welcome Center, Mavi Kart sahiplerinin de işin erken bittiğini 2 hafta içinde bildirmesi gerektiğini yazıyor; sen de aynı süreye uy. Ayrıca Mavi Kart sahibi, Mavi Kart’la çalışmaya başladığı ilk 12 ayda her işveren değişikliğini ve Mavi Kart şartlarını etkileyen her değişikliği bildirmek zorundadır (§ 82 Abs. 1 AufenthG).
• İşveren de bildirir: İşveren, oturum izninin verildiği işin erken bittiğini 4 hafta içinde yabancılar dairesine bildirmek zorundadır (§ 4a Abs. 5 AufenthG). Bu, senin kendi bildirim yükümlülüğünü kaldırmaz.

Oturum iznin kendiliğinden bitmez

İşini kaybetmen, oturum izninin otomatik olarak geçersiz olduğu anlamına gelmez. Kanuna göre, izin için önemli bir şart ortadan kalkarsa yabancılar dairesi iznin süresini sonradan kısaltabilir (§ 7 Abs. 2 AufenthG). Bu bir zorunluluk değil, dairenin takdirindedir.

Uygulama şehre göre değişebilir. Örneğin Hamburg Welcome Center, çalışma amaçlı oturum izni ve Mavi Kart için şunları yazıyor:

• İznin en az iş ilişkinin sonuna kadar geçerli kalır.
• İş ilişkin bittikten sonra yeni iş bulmak için en az 6 ay süren olur.
• Bu sürede iş bulamazsan Fırsat Kartı (Chancenkarte) için başvurabilirsin; bu kartla 12 aya kadar iş arayabilirsin. Fırsat Kartı’nın kendi şartları var: Fırsat Kartı rehberi.

Dikkat: Bu süreler Hamburg’un açıklamasıdır. Kendi şehrinde nasıl uygulandığını yabancılar dairene yazılı olarak sor. Kartındaki bitiş tarihi, dairenin süreyi kısaltmasını engellemez.

Yeni işverene geçiş: izin gerekir mi?

Her oturum izni, çalışmaya izin verip vermediğini ve bir kısıtlama olup olmadığını göstermek zorundadır (§ 4a Abs. 3 AufenthG). Kartındaki ek notu (Nebenbestimmung, ek hüküm) kontrol et.

§ 18a, § 18b, § 19c ve benzeri izinler

İznin belirli bir iş için verildiyse, başka bir işte çalışmak yabancılar dairesi izin verene kadar yasaktır (§ 4a Abs. 3 AufenthG). Hamburg Welcome Center bunu şöyle açıklıyor:

• İzninde “Beschäftigung erlaubt” (çalışmaya izin verilir) notu varsa yeni işe ek izin olmadan başlayabilirsin.
• İznin önceki işverenine bağlıysa yabancılar dairesi önce iznini değiştirmelidir.

Bu yüzden yeni iş teklifini aldığında, işe başlamadan önce yabancılar dairesine başvur.

Mavi Kart

Mavi Kart’ta iş değiştirmek için yabancılar dairesinin izni gerekmez (§ 18g Abs. 4 AufenthG). Ancak çalışmanın ilk 12 ayında daire bu değişikliği 30 gün askıya alabilir ve Mavi Kart şartları sağlanmıyorsa reddedebilir. Hamburg Welcome Center’a göre yeni iş Mavi Kart şartlarını, özellikle maaş eşiğini, karşılamalıdır. Yeni teklifi kontrol et: Mavi Kart maaş hesaplayıcı, 2026 maaş sınırları.

Arbeitsagentur: iki ayrı kayıt

Arbeitsagentur’da (Agentur für Arbeit, iş ajansı) iki ayrı kayıt vardır. Biri diğerinin yerine geçmez.

1. İş arayan kaydı (Arbeitsuchendmeldung): İş ilişkin bitecekse en geç bitişten 3 ay önce kaydolmalısın. Bitişe 3 aydan az varsa, bunu öğrendikten sonra 3 gün içinde kaydolmalısın (§ 38 Abs. 1 SGB III). Feshe dava açsan da bu yükümlülük geçerlidir. Kaydından sonra Arbeitsagentur seninle bir danışma ve iş bulma görüşmesi yapmalıdır.
2. İşsiz kaydı (Arbeitslosmeldung): En erken işsizliğin başlamasından 3 ay önce, en geç işsizliğin ilk günü yapılmalıdır. İşsizlik parası en erken bu kayıt gününden itibaren ödenir.

İşsiz kaydını çevrimiçi yapabilirsin; bunun için çevrimiçi kimlik işlevi açık bir kimlik kartı ya da elektronik oturum kartı (eAT) gerekir. Yapamazsan Arbeitsagentur’a şahsen git; pasaportunu ve güncel adres kayıt belgeni (Meldebescheinigung) götür. Adres kaydı nasıl yapılır: Almanya’ya varınca ilk adımlar.

Dikkat: İş arayan kaydını geç yaparsan işsizlik paran 1 hafta ödenmez (Sperrzeit, § 159 SGB III). Kendin istifa edersen ya da fesih sözleşmesi (Aufhebungsvertrag) imzalarsan ve önemli bir gerekçen yoksa bu süre kural olarak 12 haftadır; bazı durumlarda 3 ya da 6 haftaya iner.

İşsizlik parası (Arbeitslosengeld) alabilir misin?

Arbeitsagentur’a göre temel şartlar şunlardır:

• İşsizsin, ama haftada en az 15 saat sigortalı bir işte çalışabilirsin.
• İşsiz olarak kaydoldun ve sigortalı bir iş arıyorsun.
• Anwartschaftszeit (hak kazanma süresi) doldu: işsiz kaydından önceki 30 ayda en az 12 ay işsizlik sigortasında sigortalıydın; bu genelde sigortalı bir işte çalışarak olur.
• Alman, AB, AEA ya da İsviçre vatandaşı değilsen, Almanya’da çalışmana izin veren geçerli bir oturum ya da yerleşim iznin var.

Tutar: Son 12 aydaki brüt maaşından hesaplanan net günlük ücretin yüzde 60’ı. Sen ya da eşin en az bir çocuk sahibiyseniz yüzde 67.

Süre: 12 ay sigortalı çalıştıysan 6 ay. 50 yaşından gençsen en fazla 12 ay; bunun için en az 24 ay sigortalı çalışmış olman gerekir.

Yeni gelenler için: Almanya’da henüz 12 ay sigortalı çalışmadıysan bu şart genelde dolmaz. Arbeitsagentur’a göre yurt dışında geçen çalışma süreleri AB ülkeleri, İsviçre, Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn için hesaba katılabilir; Türkiye bu listede yok. Kısa süreli işler için özel bir istisna da var. Kendi durumunu mutlaka Arbeitsagentur’a sor.

Ne yapmalısın: adım adım

1. Tarihleri yaz. Fesih yazısının eline geçtiği gün ve iş ilişkinin biteceği gün. Feshin yazılı ve süresine uygun olup olmadığını kontrol et: deneme süresi ve fesih.
2. 3 gün içinde Arbeitsagentur’a iş arayan kaydı yap. Bitişe 3 aydan az varsa süre budur.
3. 2 hafta içinde yabancılar dairesine yazılı bildir. Bir kopyasını sakla. Dairene sor: İznim ne zamana kadar geçerli, yeni iş için ne kadar sürem var?
4. Kartındaki ek notu kontrol et. “Beschäftigung erlaubt” mı, belirli bir işverene bağlı mı, yoksa Mavi Kart mı?
5. Yeni iş bulduğunda iznini netleştir. İznin belirli bir iş için verildiyse işe başlamadan önce yabancılar dairesine başvur. Mavi Kart’ta ilk 12 ayda değişikliği bildir.
6. En geç işsizliğin ilk günü işsiz kaydı yap ve işsizlik parası hakkın olup olmadığını sor.
7. İstifa etmeden ya da fesih sözleşmesi imzalamadan önce dur. İşsizlik parasında bekleme süresi doğabilir; önce danış.

Kendi durumunu adım adım konuşmak istersen Danışman sayfasını kullanabilirsin.

Sık sorulan sorular

İşten çıkarılınca hemen Türkiye’ye dönmek zorunda mıyım?

Hayır. Oturum iznin işini kaybedince kendiliğinden bitmez. Yabancılar dairesi süresini kısaltabilir; bu yüzden bildirimi zamanında yap ve dairenin sana yazdıklarını takip et. Hamburg gibi bazı daireler yeni iş aramak için süre tanıdığını açıkça yazıyor.

Yeni iş bulursam hemen başlayabilir miyim?

İznine bağlı. İzninde “Beschäftigung erlaubt” yazıyorsa ek izin gerekmez. İznin belirli bir iş için verildiyse yabancılar dairesi izin vermeden yeni işe başlayamazsın. Mavi Kart’ta izin gerekmez, ama ilk 12 ayda değişikliği bildirmelisin ve yeni iş Mavi Kart şartlarını karşılamalıdır.

Türkiye’deki SGK sürelerim işsizlik parası için sayılır mı?

Arbeitsagentur’un listesinde yurt dışı süreleri sayılabilen ülkeler AB ülkeleri, İsviçre, Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn; Türkiye bu listede yok. Bu yüzden 12 aylık şartı genelde Almanya’daki sigortalı çalışmanla doldurman gerekir. Emin olmak için Arbeitsagentur’a sor.