Almanya’da deneme süresi (Probezeit): fesih, hastalık ve oturum izni

Deneme süresi nedir, ne kadar sürer?

Probezeit (deneme süresi), işe başladıktan sonraki tanışma dönemidir. Kanun “kararlaştırılmış” bir deneme süresinden söz eder. Deneme süren olup olmadığını ve ne kadar sürdüğünü iş sözleşmende görürsün.

Kanun, deneme süresine bağlı kısa fesih süresini en fazla 6 ay için tanır (BGB § 622 Abs. 3). Sözleşmende 3 ay yazıyorsa deneme süren 3 aydır.

İşyerin bir toplu iş sözleşmesine (Tarifvertrag) bağlıysa bu sözleşme farklı süreler öngörebilir (BGB § 622 Abs. 4). Böyle bir sözleşme varsa ilgili maddeyi işverenden iste.

Deneme süresinde fesih: 2 hafta ve yazılı şekil

Deneme süresinde iş sözleşmesi 2 hafta önceden bildirimle feshedilebilir. Bu süre hem işveren hem de senin için geçerlidir. İş sözleşmen daha uzun bir fesih süresi öngörebilir.

Deneme süresi bittikten sonra kanuni fesih süresi 4 haftadır: fesih ayın 15’ine ya da ay sonuna yapılır (BGB § 622 Abs. 1).

Fesih (Kündigung) ancak yazılı yapılırsa geçerlidir. Kanun elektronik formu da açıkça dışlar (BGB § 623). Bu yüzden yalnızca e-posta, SMS ya da WhatsApp ile gelen bir fesih bu şartı karşılamaz. Aynı kural, iş ilişkisini karşılıklı bitiren fesih sözleşmesi (Aufhebungsvertrag) için de geçerlidir.

Fesih yazısını sakla ve eline geçtiği günü not et. Aşağıdaki sürelerin çoğu bu günden işler.

Sözleşmende ne yazmalı?

İşveren, iş ilişkisinin temel koşullarını yazılı olarak vermek zorundadır (Nachweisgesetz, çalışma koşullarının belgelenmesi kanunu). Deneme süresiyle ilgili iki bilgi bu belgede yer almalıdır:

• Deneme süresinin süresi, eğer deneme süresi kararlaştırıldıysa. Bu bilgi en geç işin kararlaştırılan başlangıcından sonraki 7. takvim günü verilmelidir.
• Fesih usulü: en azından yazılı şekil şartı, fesih süreleri ve feshe karşı dava açma süresi. Bu bilgi en geç 1 ay içinde verilmelidir.

Bu bilgiler yazılı iş sözleşmende zaten varsa ayrıca bir belge gerekmez. İmzalamadan önce neleri sorman gerektiğini iş teklifi rehberimizde bulabilirsin.

Kündigungsschutzgesetz ne zaman devreye girer?

Kündigungsschutzgesetz (feshe karşı koruma kanunu, KSchG), işverenin feshi için bir gerekçe arar: kişiden, davranıştan ya da işletmenin zorunlu ihtiyaçlarından kaynaklanan bir neden. Bu koruma ancak iş ilişkin aynı işyerinde ya da şirkette kesintisiz 6 aydan uzun sürdüyse uygulanabilir (KSchG § 1 Abs. 1).

Bu iki “6 ay” birbirinden farklıdır:

• Deneme süresi sözleşmeden gelir ve daha kısa olabilir.
• KSchG’nin 6 aylık bekleme süresi kanundan gelir ve deneme süresine bağlı değildir.

Yani deneme süren 3 ay olsa bile KSchG’nin gerekçe koruması en erken 6 ayı doldurduktan sonra başlar.

İlk 6 ayda KSchG’nin gerekçe şartı aranmaz. Bu, her feshin geçerli olduğu anlamına gelmez; örneğin yazılı yapılmayan bir fesih geçersizdir. Feshin geçersiz olduğunu düşünüyorsan, yazılı fesih eline geçtikten sonra 3 hafta içinde iş mahkemesine (Arbeitsgericht) dava açman gerekir (KSchG § 4). Bu süre kısadır.

Deneme süresinde hastalanırsan

• Hastalığını ve tahmini süresini işverene hemen bildir (EntgFG § 5).
• Hastalık 3 takvim gününden uzun sürerse, en geç sonraki iş günü doktora iş göremezliğini tespit ettirmen gerekir. İşveren bunu daha erken isteyebilir. Yasal sağlık sigortasındaysan belgeyi işverene kendin sunmak zorunda değilsin; ama doktordan belgeni almalısın.
• Kendi kusurun olmadan hastalanırsan işveren maaşını 6 haftaya kadar öder (Entgeltfortzahlung, hastalıkta ücret ödemesi). Bu hak, iş ilişkin 4 hafta kesintisiz sürdükten sonra doğar (EntgFG § 3). İlk 4 haftada hastalanırsan bu dönem için ne alabileceğini sağlık sigortası şirketine (Krankenkasse) sor.

İşten çıkarılırsan oturum iznin

İş hukuku ile oturum hukuku ayrı işler. Fesih iş ilişkini bitirir; oturum izninin ne olacağına ise yabancılar dairesi (Ausländerbehörde) karar verir.

Çalışma ya da eğitim amaçlı bir oturum iznin varsa, izninin dayandığı işin erken bittiğini öğrendiğin andan itibaren 2 hafta içinde yabancılar dairesine bildirmek zorundasın (AufenthG § 82 Abs. 6). Süre, işin bittiği günden değil, öğrendiğin günden başlar.

İznin kendiliğinden bitip bitmediğini, Mavi Kart’ın kendine özgü kurallarını ve yeni işverene geçerken izin gerekip gerekmediğini ayrı bir rehberde anlattık: Almanya’da işini kaybedersen oturum iznin ne olur?

Dikkat: Yeni bir işe, oturum izninin buna izin verdiğinden emin olmadan başlama. İznin belirli bir işe bağlı olabilir; bu durumda ne yapman gerektiğini yukarıdaki rehberde anlattık.

Ne yapmalısın: adım adım

1. Feshi kontrol et. Yazılı mı? Hangi gün eline geçti, iş ilişkin hangi gün bitiyor? Fesih yazısını sakla.
2. 3 gün içinde Arbeitsagentur’a iş arayan olarak kaydol (arbeitsuchend melden). İşin bitmesine 3 aydan az kaldıysa, bunu öğrendikten sonra 3 gün içinde kaydolman gerekir. Deneme süresindeki 2 haftalık fesihte durum hep budur. Bu yükümlülük, feshe dava açsan ya da işveren işe devam edebileceğini söylese bile geçerlidir (SGB III § 38 Abs. 1).
3. 2 hafta içinde yabancılar dairesine yazılı bildir. Bildirimin bir kopyasını sakla.
4. Feshe itiraz edeceksen 3 haftalık dava süresini kaçırma. Faire Integration, AB dışından gelen çalışanlara iş ve sosyal hukuk sorularında ücretsiz, anonim ve farklı dillerde danışmanlık verir; fesih de konuları arasındadır.
5. İşin bittiği gün için işsiz kaydını planla (arbeitslos melden). İş arayan kaydı bunun yerine geçmez. Süreler ve işsizlik parası şartları: işini kaybedersen.
6. Yeni iş ararken iznini kontrol et. Yeni işverene geçmeden önce yabancılar dairesine sor.

Varışın üzerinden çok geçmediyse adres kaydı, sigorta ve banka gibi işlerin listesi için: Almanya’ya varınca ilk adımlar. Kendi durumunu adım adım konuşmak istersen Danışman sayfasını kullanabilirsin.

Sık sorulan sorular

Deneme süresinde fesih için bir gerekçe gerekir mi?

Kündigungsschutzgesetz’in aradığı gerekçeler (kişi, davranış, işletme ihtiyacı) ilk 6 ayda aranmaz. Ancak fesih yine yazılı olmalıdır ve 2 haftalık fesih süresi geçerlidir. Feshin başka bir nedenle geçersiz olduğunu düşünüyorsan, 3 haftalık dava süresi dolmadan bir danışmana başvur.

Deneme süresinde kendim istifa edebilir miyim?

Evet. 2 haftalık süre senin için de geçerlidir ve istifan da yazılı olmalıdır. Çalışma amaçlı oturum iznin varsa iş erken bittiği için yabancılar dairesine 2 hafta içinde bildirim yükümlülüğün yine doğar. İstifanın işsizlik parasına etkisini önceden öğren: işini kaybedersen.

Deneme süresi bitince fesih süresi ne olur?

Sözleşmen ya da toplu iş sözleşmen başka bir süre öngörmüyorsa kanuni süre 4 haftadır: ayın 15’ine ya da ay sonuna. İşverenin feshinde bu süre, iş ilişkisi uzadıkça artar; örneğin 2 yılı dolduran bir iş ilişkisinde 1 aydır (ay sonuna).